ท่ามกลางความผันผวนของเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์โลก BRICS เดินหน้าขยายความร่วมมือด้านการค้า การเงิน และระบบชำระเงินข้ามพรมแดน พร้อมผลักดันให้ประเทศตลาดเกิดใหม่และ Global South มีบทบาทมากขึ้นในระบบเศรษฐกิจโลก โดยผู้นำ BRICS ได้รับรอง New Delhi Declaration จำนวน 140 ข้อ ในการประชุมสุดยอด BRICS ครั้งที่ 18 ระหว่างวันที่ 12–13 กันยายน 2569 ณ กรุงนิวเดลี ประเทศอินเดีย ภายใต้การเป็นประธาน BRICS ของอินเดีย

สาระสำคัญด้านเศรษฐกิจครอบคลุมการสนับสนุนระบบการค้าพหุภาคีที่มี WTO เป็นแกนกลาง ความร่วมมือด้านห่วงโซ่มูลค่าโลก (GVCs) และ MSMEs ตลอดจนการศึกษาการเชื่อมโยงระบบชำระเงินข้ามพรมแดนและการหารือเกี่ยวกับการใช้สกุลเงินท้องถิ่นในการค้าและการลงทุน รวมถึงความร่วมมือด้าน Digital Public Infrastructure (DPI), AI, Industry 4.0 เกษตร พลังงาน ศุลกากร และโลจิสติกส์

New Delhi Declaration ครอบคลุมความร่วมมือ 3 เสาหลัก ได้แก่การเมืองและความมั่นคง เศรษฐกิจและการเงิน และความร่วมมือด้านวัฒนธรรมและประชาชน โดยมีประเด็นสำคัญ ดังนี้

BRICS ดัน Global South มีบทบาทในระบบโลกมากขึ้น
BRICS ยืนยันการสนับสนุนระบบพหุภาคี กฎหมายระหว่างประเทศ และบทบาทของสหประชาชาติ พร้อมเรียกร้องให้ประเทศตลาดเกิดใหม่และประเทศกำลังพัฒนามีส่วนร่วมและมีตัวแทนในกระบวนการตัดสินใจระดับโลกมากขึ้น รวมถึงสนับสนุนการปฏิรูปสหประชาชาติ คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ และสถาบันการเงินระหว่างประเทศ เพื่อให้สะท้อนโครงสร้างเศรษฐกิจโลกในปัจจุบันมากขึ้น

ย้ำ WTO เป็นแกนกลาง–ต้านมาตรการกีดกันทางการค้า
BRICS ยืนยันสนับสนุนระบบการค้าพหุภาคีที่มี WTO เป็นแกนกลาง พร้อมเรียกร้องให้เดินหน้าปฏิรูป WTO และฟื้นฟูกลไกระงับข้อพิพาทแบบสองชั้นให้กลับมาทำงานอย่างเต็มรูปแบบ
ที่ประชุมยังแสดงความกังวลต่อการเพิ่มขึ้นของมาตรการภาษี มาตรการที่มิใช่ภาษี และมาตรการกีดกันทางการค้าที่ไม่สอดคล้องกับกฎ WTO ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการค้าโลกและห่วงโซ่อุปทาน

ขยายความร่วมมือ GVC–การลงทุน–MSMEs
BRICS ให้ความสำคัญกับการสร้าง Global Value Chains (GVCs) ที่มีความยืดหยุ่น เชื่อถือได้ และครอบคลุมมากขึ้น พร้อมเดินหน้าความร่วมมือภายใต้ BRICS GVC Action Plan 2026–2030 เพื่อส่งเสริมการค้า การลงทุน การพัฒนาขีดความสามารถในการผลิต การถ่ายทอดเทคโนโลยี และการเชื่อมโยงประเทศกำลังพัฒนาเข้าสู่กิจกรรมที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น
ขณะเดียวกัน ที่ประชุมให้ความสำคัญกับการสนับสนุน MSMEs ให้เข้าสู่ตลาดต่างประเทศและเข้าถึงแหล่งเงินทุนและสินเชื่อเพื่อการค้า (trade finance) ได้มากขึ้น

เดินหน้าระบบชำระเงินข้ามพรมแดน–หารือการใช้สกุลเงินท้องถิ่น
หนึ่งในประเด็นสำคัญของ New Delhi Declaration คือความร่วมมือด้านระบบชำระเงินข้ามพรมแดน โดย BRICS Payment Task Force (BPTF) อยู่ระหว่างศึกษาแนวทางเพิ่มประสิทธิภาพการชำระเงินข้ามพรมแดน รวมถึงการทำงานร่วมกันของระบบชำระเงินและระบบส่งข้อความทางการเงินของประเทศสมาชิก
ที่ประชุมยังหารือเกี่ยวกับการส่งเสริมการชำระธุรกรรมทางการค้าและการลงทุนโดยใช้สกุลเงินท้องถิ่นของประเทศสมาชิก โดยมีเป้าหมายให้การชำระเงินข้ามพรมแดนรวดเร็ว ต้นทุนต่ำ เข้าถึงได้ มีประสิทธิภาพ โปร่งใส และปลอดภัย ทั้งนี้ ประเทศสมาชิกย้ำว่าการดำเนินการต้องคำนึงถึงลำดับความสำคัญของแต่ละประเทศและไม่มีแนวทางเดียวที่เหมาะสมกับทุกประเทศ โดย New Delhi Declaration ไม่ได้ประกาศจัดตั้งสกุลเงินร่วมของ BRICS

เดินหน้าความร่วมมือ DPI–AI–Industry 4.0
BRICS ให้ความสำคัญกับความร่วมมือด้าน Digital Public Infrastructure (DPI), Artificial Intelligence (AI), Industry 4.0 และเทคโนโลยีดิจิทัล โดยรับทราบข้อเสนอการจัดทำคลังข้อมูล DPI ของ BRICS และโครงการนำร่องด้าน DPI เพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลของประเทศสมาชิก
ด้าน AI ที่ประชุมมองว่าปัญญาประดิษฐ์มีศักยภาพในการขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจและการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยเน้นการเข้าถึงเทคโนโลยีอย่างทั่วถึง ควบคู่กับความปลอดภัย ความมั่นคง ความครอบคลุม และความน่าเชื่อถือ ขณะที่ด้านอุตสาหกรรม ที่ประชุมยินดีต่อการจัดตั้ง India Centre for BRICS Industrial Competenciesเพื่อสนับสนุนภาคการผลิต รวมถึง SMEs ในการนำ Industry 4.0 และเทคโนโลยีการผลิตดิจิทัลขั้นสูงมาใช้

เกษตร–อาหาร–พลังงานเป็นอีกแกนความร่วมมือ
BRICS เดินหน้าศึกษาการจัดตั้ง BRICS Grain Exchangeและการขยายไปสู่สินค้าเกษตรและสินค้าโภคภัณฑ์อื่นในอนาคต พร้อมจัดตั้ง BRICS AGRIN (Agro-Inputs, Genetic Resources and Information Network)และส่งเสริมความร่วมมือด้านเกษตรดิจิทัล ประมง และเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ
ด้านพลังงาน ที่ประชุมยืนยันความสำคัญของความมั่นคงทางพลังงาน การรักษาการไหลเวียนของพลังงานอย่างต่อเนื่อง ตลอดจนการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานอย่างเป็นธรรมและครอบคลุม

ศุลกากร–โลจิสติกส์–ADR ลดอุปสรรคการค้า
BRICS สนับสนุนความร่วมมือระหว่างหน่วยงานศุลกากร การแลกเปลี่ยนข้อมูล การเสริมสร้างขีดความสามารถ และการดำเนินงานตาม BRICS AEO Action Plan 2026 ตลอดจนความร่วมมือด้านโครงสร้างพื้นฐานการขนส่ง โลจิสติกส์ และห่วงโซ่อุปทาน
นอกจากนี้ ยังสนับสนุนกลไกระงับข้อพิพาททางเลือก (Alternative Dispute Resolution: ADR) เช่น การไกล่เกลี่ยและอนุญาโตตุลาการ เพื่อเพิ่มความแน่นอนทางกฎหมายและอำนวยความสะดวกด้านการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศ

คัดค้านมาตรการสิ่งแวดล้อมที่มีลักษณะกีดกัน–ระบุ CBAM โดยตรง
BRICS ยืนยันการสนับสนุนกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) และความตกลงปารีส พร้อมย้ำหลักความรับผิดชอบร่วมกันในระดับที่แตกต่างกันตามขีดความสามารถของแต่ละประเทศ (CBDR-RC)
ขณะเดียวกัน ที่ประชุมคัดค้านมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมฝ่ายเดียวที่มีลักษณะลงโทษ เลือกปฏิบัติ หรือกีดกันทางการค้าและไม่สอดคล้องกับกฎหมายระหว่างประเทศ โดย New Delhi Declaration ระบุถึง Carbon Border Adjustment Mechanisms (CBAMs) เป็นตัวอย่างของมาตรการดังกล่าว

จุดยืนต่อสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง –ย้ำการเจรจาและการทูต
BRICS แสดงความกังวลต่อความขัดแย้งและความตึงเครียดในภูมิภาค West Asia พร้อมเรียกร้องให้ทุกฝ่ายใช้ความอดกลั้น หลีกเลี่ยงการยกระดับความขัดแย้ง และแก้ไขข้อพิพาทผ่านการเจรจาและการทูต โดยเน้นการคุ้มครองพลเรือนและโครงสร้างพื้นฐาน ตลอดจนการรักษาความต่อเนื่องของการค้า ห่วงโซ่อุปทาน และการไหลเวียนของพลังงาน
สำหรับสถานการณ์ในกาซา BRICS เรียกร้องให้เปิดทางแก่ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม คัดค้านการบังคับโยกย้ายชาวปาเลสไตน์ และยืนยันการสนับสนุนแนวทางสองรัฐ โดยให้มีรัฐปาเลสไตน์ตามแนวพรมแดนปี 2510 และมีเยรูซาเล็มตะวันออกเป็นเมืองหลวง นอกจากนี้ ยังย้ำการเคารพอธิปไตยและบูรณภาพแห่งดินแดนของเลบานอนและซีเรีย และสนับสนุนการแก้ไขปัญหาด้วยสันติวิธี

ข้อคิดเห็นของ สคต. ณ กรุงนิวเดลี
1. BRICS เป็นกรอบความร่วมมือทางการเมืองและเศรษฐกิจที่น่าจับตามอง เนื่องจากมีบทบาทเพิ่มขึ้นในการผลักดันประเด็นเศรษฐกิจของประเทศตลาดเกิดใหม่และ Global South และอาจมีอิทธิพลต่อทิศทางความร่วมมือด้านการค้า การเงิน และการลงทุนระหว่างประเทศในอนาคต

2. ผู้ประกอบการไทยควรติดตามพัฒนาการของ BRICS โดยเฉพาะระบบชำระเงินข้ามพรมแดน การส่งเสริมการใช้สกุลเงินท้องถิ่นและการศึกษาการเชื่อมโยงระบบชำระเงินระหว่างประเทศสมาชิก หากพัฒนาไปสู่การใช้งานจริง อาจช่วยลดต้นทุนและเพิ่มความคล่องตัวในการทำธุรกรรมระหว่างประเทศ รวมถึงอาจส่งผลต่อรูปแบบการค้าและการชำระเงินกับตลาดสำคัญ เช่น อินเดีย

3. ผู้ประกอบการไทยควรมองตลาด BRICS มากกว่าการส่งออกสินค้าเพียงอย่างเดียว ความร่วมมือด้านห่วงโซ่มูลค่า (GVC) ศุลกากร โลจิสติกส์ และ MSMEs อาจเปิดโอกาสในการจัดหาวัตถุดิบ เชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทาน ร่วมผลิต และหาพันธมิตรทางธุรกิจ โดยเฉพาะอินเดียซึ่งเป็นทั้งตลาดขนาดใหญ่และฐานการผลิตที่มีบทบาทเพิ่มขึ้น

4. ผู้ประกอบการไทยควรติดตามทิศทางกฎการค้าและมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะท่าทีของ BRICS ต่อมาตรการฝ่ายเดียวและมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมที่อาจมีลักษณะกีดกันทางการค้า เช่น CBAM ขณะเดียวกัน ภาคธุรกิจไทยยังควรเตรียมความพร้อมด้านมาตรฐาน ข้อมูลคาร์บอน และระบบตรวจสอบย้อนกลับ เพื่อรองรับกฎระเบียบของตลาดส่งออกและรักษาความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว

ที่มา: https://www.ditp.go.th/post/v37rq86adj5q9mnfsjfgc6pf