MOU 43 และ 44 มีที่มาและเป็นตัวปัญหาอย่างไร ?

MOU (Memorandum of Understanding) แปลสั้น ๆ ว่า บันทึกความเข้าใจที่ตรงกัน
MOU ที่เป็นข่าวดัง และดูจะเป็นตัวปัญหาต่อประเทศไทยในเวลานี้คือ บันทึกข้อตกลงการจัดเขตแดนระหว่างไทยกับกัมพูชาซึ่งมี 2 ฉบับคือ MOU 43 และ MOU 44
ต้นเหตุของ MOU น่าจะมาจากคดีปราสาทเขาพระวิหารที่ไทยแพ้ในศาลโลกปี พ.ศ. 2505 ด้วยแผนที่ 1 ต่อ 200,000 ที่ฝรั่งเศสทำและกัมพูชานำมาใช้ แต่ไทยใช้แผนที่สัดส่วน 1 ต่อ 50,000
จากนั้นเป็นต้นมา ปัญหาพื้นที่ทับซ้อนของไทยก็ดูเหมือนจะถูกละเลยจนถึงปี พ.ศ. 2530 ก็เกิดข้อพิพาทพื้นที่ทับซ้อน “ไทย-ลาว” บริเวณบ้านร่มเกล้า
หลังข้อพิพาทไทย-ลาวสงบ ไทยก็มีนโยบายเปลี่ยนอินโดจีนจาก “สนามรบเป็นสนามการค้า” มีการหยิบยกปัญหาพื้นที่ทับซ้อนทางบกระหว่างไทย-กัมพูชาขึ้นมาใหม่ มีการเจรจา และมีการจัดตั้งคณะกรรมาธิการเขตแดนร่วม 2 ประเทศ หรือ JBC (Joint Boundary Commission)
เมื่อทั้ง 2 ฝ่ายเข้าใจตรงกันจึงทำบันทึกความเข้าใจ หรือ MOU แต่กว่า MOU จะเรียบร้อยก็มาถึงปี พ.ศ. 2543 และมาลงนามโดยรัฐบาลชวน หลีกภัย จึงเรียกว่า MOU 43
ปี พ.ศ. 2544 ไทยเปลี่ยนรัฐบาลเป็นทักษิณ ชินวัตร และเข้ามาดูพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลที่ไม่ห่างไกลจากเกาะกูดกับกัมพูชา ในที่สุดก็เกิดคณะกรรมการร่วมเพื่อพัฒนาทรัพยากรใต้ทะเล การแบ่งผลประโยชน์ และเกิดบันทึกความเข้าใจในปี พ.ศ. 2544 จึงเรียกว่า MOU 44
ปี พ.ศ. 2549 ไทยเกิดรัฐประหาร มีการเปลี่ยนรัฐบาลจนถึงปี พ.ศ. 2552 เป็นรัฐบาลนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ที่เห็นว่าพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลเป็นของไทย และเวลานั้น คุณทักษิณ ชินวัตร ซึ่งหลบหนีคดีอยู่ต่างประเทศ เป็นผู้ริเริ่ม MOU 44 รู้ลึกตื้นหนาบางในผลประโยชน์ดี แต่ได้รับการแต่งตั้งเป็นที่ปรึกษาด้านเศรษฐกิจให้กัมพูชา แน่นอนว่าจะส่งผลกระทบโดยตรงในทางลบต่อไทย จึงมีดำริให้ยกเลิก MOU 44 แต่ปีนั้นเกิดการจราจลในไทย ในที่สุด MOU 44 ก็ไม่ถูกยกเลิก
ข้อสรุปคือ MOU 43 เป็นความเข้าใจพื้นที่ทับซ้อนทางบก MOU 44 เป็นทางทางทะเล

“พื้นที่ทับซ้อน” มีความหมายชัดเจนว่า พื้นที่ที่ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าเป็นของประเทศใด
บริเวณชายแดนจึงมีชาวบ้านของ 2 ประเทศเข้าหาของป่า ทำมาหากิน และมีทหารแต่ละประเทศประจำการเพื่อดูแลชาวบ้านของตน และป้องกันมิให้ผู้ใดบุกรุกเข้าพื้นที่ทับซ้อน
แต่หลังจากไทยแพ้คดีปราสาทเขาพระวิหาร ไทยก็มีปัญหาการเมืองภายในประเทศ มีการรัฐประหาร และมีการเปลี่ยนผู้นำหลายคนจนปัญหาพื้นที่ทับซ้อนไม่ได้ใส่ใจมากนัก
ขณะที่กัมพูชามีผู้นำคนเดียวตลอด มีความมุ่งมั่นที่จะยึดพื้นที่ทับซ้อนทุกวิถีทาง เช่น การตั้งบ่อนพนันตามแนวชายแดน มีบ่อนเล็ก มีบ่อนใหญ่ราว 150 บ่อน มีชาวบ้านรุกเข้าทำกิน และมีทหารรุกล้ำเข้าในพื้นที่ทับซ้อนให้เป็นสัญลักษณ์ของกัมพูชาจนความขัดแย้งก่อตัวขึ้นเรื่อย ๆ
ในเมื่อมี MOU ที่เข้าใจตรงกัน และในเมื่อมี JBC ที่เป็นผู้แก้ปัญหาพื้นที่ทับซ้อน แต่ความขัดแย้งกลับก่อตัวมากขึ้น ในมุมนี้ MOU จึงน่าจะเป็นปัญหามากกว่าจะใช้แก้ไขปัญหา
MOU อาจเป็นตัวปัญหาที่ก่อให้เกิดความขัดแย้ง การยกเลิก MOU จึงเป็นสิ่งที่ควรทำ
หากเป็นธุรกิจ MOU เป็นเพียงบันทึก ไม่ใช่สัญญา (Contract) การยกเลิก MOU จึงทำได้ง่าย ไม่ซับซ้อน ไม่วุ่นวาย แต่พอเป็นข้อตกลงระหว่างประเทศ MOU ย่อมผูกพัน 2 ประเทศให้ต้องปฏิบัติภายใต้รัฐธรรมนูญของตน การยกเลิกจึงทำทันทีไม่ได้ แต่ยกเลิกได้ภายใต้กระบวนการ
ทั้ง MOU 43 และ 44 ถูกลงนามภายใต้รัฐธรรมนูญปี พ.ศ. 2540
มาตรา 224 มีข้อบัญญัติโดยย่อว่า “การลงนามในสัญญา หรือการเปลี่ยนแปลงอาณาเขตของรัฐเป็นอำนาจของพระมหากษัตริย์ และต้องผ่านรัฐสภาก่อน”
ต่อมาก็เปลี่ยนเป็นรัฐธรรมนูญปี พ.ศ. 2550 และ 2560 ที่มีข้อบัญญัติลักษณะเดียวกัน
แม้ MOU 43 และ 44 จะไม่ใช่สัญญาโดยตรง แต่เมื่อผูกพัน 2 ประเทศจึงไม่ต่างจากสัญญาที่ต้องให้สภาพิจารณาก่อน ดังนั้น หากไทยต้องการยกเลิก ผู้นำประเทศก็เพียงนำเข้าสู่สภาเพื่อพิจารณาก่อน สภาคือตัวแทนของประชาชนที่ทำหน้าที่พิจารณาแทนประชาชนทั้งประเทศ
หากสภาลงมิตแล้วไม่ผ่านก็คือประชาชนไม่รับ รัฐบาลก็ใช้เป็นเหตุประกาศยกเลิกได้
แต่ปัญหาที่ตามมาคือ ภายหลังประกาศยกเลิกแล้ว การช่วงชิงพื้นที่ทับซ้อนก็อาจมากขึ้น อาจรุนแรงกลายเป็นสงครามที่มีการบาดเจ็บล้มตาย และอาจกลับมาเจรจากันอีกยากยิ่งขึ้น
การยึดมั่น MOU ต่อไป หรือจะยกเลิกจึงเป็นเรื่องวิสัยทัศน์และความสามารถของผู้นำ
หากสภาเลือกผู้นำที่ขาดวิสัยทัศน์ ขาดความรู้ ขาดความเข้าใจ หรือมุ่งแต่ผลประโยชน์ทับซ้อนจาก MOU ไม่ว่าจะมี MOU ดีแค่ไหน ไทยก็มีความเสี่ยงจะเสียพื้นที่ทับซ้อนให้กัมพูชาอยู่ดี
ไม่ใช่เสียเปรียบที่ MOU แต่เสียเปรียบที่ผลประโยชน์ทับซ้อนที่ตัวผู้นำแอบซ่อนไว้
MOU อาจเป็นตัวปัญหา แต่ผู้นำที่มีวาระซ่อนเร้นเป็นตัวปัญหามากกว่า
ทุกอย่างจึงอยู่ที่ประชาชนจะเลือกผู้แทนของตนแบบไหน เลือกพรรคการเมืองแบบไหน จะปล่อยให้สภาเลือกผู้นำประเทศแบบไหน ประเทศและผลประโยชน์ของประเทศก็จะเป็นแบบนั้น.

ดร. สิทธิชัย ชวรางกูร

(พื้นที่โฆษณา)
โฉนดแลกเงินด่วน ดอกเบี้ยเริ่มต้น 0.75% ต่อเดือน ถูกกฎหมาย
อนุมัติใน 3 วัน ทำสัญญาที่สำนักงานเขตที่ดิน ไม่เช็คบูโร
ติดต่อ https://inno-home.com/loan-lead/