รัฐบาลบังกลาเทศคาดว่าจะปรับโครงสร้างอัตราภาษีสำหรับสินค้าจำนวนมากในปีงบประมาณหน้า (ปี 2568-69 ปีงบประมาณบังกลาเทศ เริ่มต้นในวันที่ 1 กรกฎาคม และสิ้นสุดวันที่ 30 มิถุนายน) เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับรับมือความท้าทาย หลังจากการปรับสถานะจากประเทศพัฒนาน้อยที่สุด (Least Developed Country-LDC) เป็นประเทศกำลังพัฒนา ในเดือนพฤศจิกายน 2569

เป็นที่คาดกันว่า ในปีงบประมาณ 2569 กรมสรรพากร (National Board of Revenue-NBR) มีแนวโน้มจะยกเลิกราคานำเข้าขั้นต่ำ (minimum import prices) ซึ่งใช้ในการประเมินอากรสำหรับสินค้านำเข้า สำหรับสินค้ามากกว่า 40 รายการ นอกจากนี้ ตามที่เจ้าหน้าที่กระทรวงการคลังระบุว่า จะยังมีแผนปรับปรุงอากรควบคุม (regulatory duties-RD) สำหรับสินค้าประมาณ 230 รายการ และปรับโครงสร้างอากรเสริม (supplementary duties-SD) สำหรับสินค้ามากกว่า 100 รายการ โดยเสริมว่า เตรียมการเพื่อปรับอัตราภาษีให้สอดคล้องกับกฎขององค์การการค้าโลก (WTO) ที่ใช้สำหรับประเทศกำลังพัฒนา

บังกลาเทศมีรายการภาษีทั้งหมด 7,611 รายการ โดยมีพันธกรณีอัตราภาษีผูกพันต่อองค์การการค้าโลก (World Trade Organisation -WTO) ครอบคลุม 955 รายการ แบ่งเป็น 763 รายการ สำหรับผลิตภัณฑ์การเกษตร และ 192 รายการ สำหรับสินค้าที่ไม่ใช่การเกษตร ในจำนวนนี้ อัตราภาษีสำหรับ 60 รายการ สูงกว่าอัตราผูกพันที่บังกลาเทศให้คำมั่นไว้เมื่อเข้าร่วม WTO ในปี 2538 ในฐานะสมาชิกก่อตั้ง

NBR เริ่มปรับโครงสร้างภาษีเป็นระยะตั้งแต่ปีงบประมาณ 2566 ตามคำแนะนำของคณะกรรมการที่จัดตั้งโดยรัฐบาลชุดก่อนตั้งแต่ปี 2564 เพื่อเตรียมรับมือกับความท้าทายที่อาจเกิดจากการปรับสถานะ LDC โดยจะเห็นได้จาก ในช่วงสองปีที่ผ่านมา NBR ได้ลดอัตราภาษีสำหรับสินค้า 60 รายการ ให้อยู่ในอัตราผูกพันตามคำแนะนำของคณะกรรมการ

คณะกรรมการชุดดังกล่าว เสนอว่า การปรับโครงสร้างภาษีมีความสำคัญอย่างยิ่งเมื่อพิจารณาถึงการปรับสถานะ LDC ซึ่งจะทำให้อุตสาหกรรมในประเทศต้องแข่งขัน โดยไม่พึ่งพาการปกป้องจากการนำเข้า (ที่ดำเนินการอยู่ในปัจจุบัน) โดยการศึกษาพบว่า บังกลาเทศกำหนดอากรควบคุมสำหรับรายการภาษี 3,565 รายการ คิดเป็นประมาณ 47% ของทั้งหมด อัตราอากรเหล่านี้อยู่ในช่วง 3% ถึง 35% แต่ในปีงบประมาณ 2565-2566 รายได้จากอากรควบคุมเกือบ 95% มาจากเพียง 250 รายการ การยกเลิกอากรควบคุมสำหรับสินค้า 282 รายการ ระหว่างปีงบประมาณ 2566-2568 และยกเลิกราคานำเข้าขั้นต่ำสำหรับสินค้า 50 รายการ ซึ่งใช้เป็นเกณฑ์ในการประเมินอากร

การศึกษายังพบอีกว่า อากรเสริม (SD) ถูกกำหนดสำหรับรายการภาษี 1,926 รายการ คิดเป็น 26% ของทั้งหมด โดยส่วนใหญ่มีอัตราอากรเสริม 20% และพบว่า 154 รายการ สร้างรายได้มากกว่า 85% ของรายได้จากอากรเสริม คณะกรรมการเสนอให้ลดอากรเสริมสำหรับสินค้าที่ไม่เป็นอันตรายหรือไม่พึงประสงค์ในสังคม โดยเฉพาะสินค้าที่ไม่ผลิตในท้องถิ่นและไม่น่าจะกระทบต่อเงินสำรองสกุลเงินต่างประเทศ แต่แนะนำให้คงอากรเสริมสูงสำหรับสินค้าฟุ่มเฟือย เช่น รถยนต์และเพชร

จากข้อเสนอแนะเหล่านี้ NBR ได้ยกเลิกอากรเสริมสำหรับสินค้า 234 รายการ และลดอากรเสริมสำหรับสินค้าอื่นอีก 172 รายการ การปรับเปลี่ยนที่เหลือคาดว่าจะดำเนินการในปีงบประมาณหน้า

การศึกษาระบุว่า การปกป้องด้วยภาษีในระดับสูง อาจทำให้อุตสาหกรรมในประเทศไม่สนใจโอกาสในการส่งออก เนื่องจากตลาดในประเทศให้ผลกำไรสูงกว่าในระบบดังกล่าว “ดังนั้น กระบวนการปรับโครงสร้างภาษี จะสร้างโอกาสให้ผู้กำหนดนโยบายสร้างสมดุล ระหว่างการปกป้องอุตสาหกรรมท้องถิ่นที่ทดแทนการนำเข้าด้วยภาษี และการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของผลิตภัณฑ์ส่งออก และการเพิ่มประสิทธิภาพของผู้ผลิตในท้องถิ่น”

การศึกษายังชี้ว่า ความพยายามในการปรับปรุงระบบภาษี สามารถช่วยส่งเสริมการกระจายสินค้าส่งออก ซึ่งเป็นด้านที่บังกลาเทศพยายามพัฒนามานาน คณะกรรมการระบุว่า ด้วยการปรับสถานะ LDC ที่กำหนดไว้ในปี 2569 บังกลาเทศจะต้องลดภาษีในขั้นตอนการนำเข้าทีละน้อย โดย เฉพาะเมื่อบังกลาเทศจะสูญเสียการเข้าถึงตลาดแบบปลอดภาษีโดยฝ่ายเดียว ดังนั้น การลงนามข้อตกลงการค้าเสรี (FTAs) จะมีความสำคัญเพื่อชดเชยผลกระทบ

รายงานยังระบุว่า อากรศุลกากรและภาษีที่ไม่ใช่ภาษี เช่น อากรควบคุมและอากรเสริม ในระดับสูง จะเป็นอุปสรรคสำคัญในการทำข้อตกลงการค้าเสรี “กระบวนการปรับโครงสร้างภาษีจะช่วยให้บังกลาเทศเพิ่มความเหมาะสมในฐานะคู่ค้าที่มีศักยภาพ และมีส่วนร่วมอย่างมีประสิทธิภาพในการเจรจาการค้า” รายงานระบุ

เมื่อเดือนที่แล้ว ศูนย์ Centre for Policy Dialogue: CPD ซึ่งเป็นหน่วยงานวิจัยอิสระภาคเอกชน เสนอแนะให้ปรับนโยบายภาษีให้สอดคล้องกับระเบียบของ WTO เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการปรับสถานะ LDC โดยระบุว่า บังกลาเทศมีพันธกรณีผูกพันครอบคลุม 17% ของรายการภาษี ซึ่งหมายความว่า 83% ของรายการภาษียังไม่ถูกผูกพัน “บังกลาเทศจะยังคงมีความยืดหยุ่นเกี่ยวกับภาษีสำหรับรายการที่ไม่ถูกผูกพัน แม้หลังการปรับสถานะ NBR ควรตระหนักและใช้ประโยชน์จากสิ่งนี้”

CPD ระบุว่า การปรับสถานะ LDC จะหมายถึง การยกเลิกสิ่งจูงใจการส่งออกโดยตรง เช่น เงินสนับสนุน 3-4% สำหรับภาคการส่งออกเสื้อผ้า และเงินสนับสนุน 20% สำหรับการส่งออกสินค้าเกษตร ซึ่งจะไม่ได้รับอนุญาตภายใต้ WTO “สิ่งจูงใจการส่งออกดังกล่าวจะต้องถูกยกเลิกทีละน้อยและให้สอดคล้องกับ WTO เพื่อสนับสนุนผู้ส่งออก บังกลาเทศจะต้องจัดตั้งมาตรการสนับสนุนอื่น ๆ ที่ไม่ละเมิดระเบียบของ WTO”

โอกาสทางการค้าของไทย

บังกลาเทศเป็นตลาดที่มีศักยภาพทางด้านการค้า และการลงทุนของไทยในภูมิภาคเอเชียใต้ เนื่องจากมีที่ตั้งเป็นจุดเชื่อมต่อทางบก ระหว่างเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทั้งนี้ เมื่อปี 2564 องค์การสหประชาชาติ (United Nations: UN) ได้ประกาศให้บังกลาเทศหลุดพ้นจากสถานะประเทศพัฒนาน้อยที่สุด (LDC) ซึ่งจะมีผลอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 24 พฤศจิกายน 2569 นอกจากนี้ บังกลาเทศเป็นหนึ่งในประเทศ ที่เป็นทางผ่านของข้อริเริ่มสายแถบและเส้นทาง (Belt and Road Initiative: BRI) ของจีน ภายใต้ระเบียงเศรษฐกิจบังกลาเทศ-จีน-อินเดีย-เมียนมา (Bangladesh-China-India-Myanmar Economic Corridor: BCIMEC) ซึ่งหากนโยบาย BCIMEC สำเร็จก็จะก่อให้เกิดการขยายตัวทางเศรษฐกิจขนาดใหญ่ และมีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจสูงต่อเนื่อง โดยตลอด 10 ปีที่ผ่านมา มีการขยายตัวเฉลี่ยกว่าร้อยละ 6.2 ต่อปี และในปี 2567 ขยายตัวร้อยละ 4.2 รวมทั้งมีนโยบายภาครัฐที่ต้องการยกระดับเป็นประเทศที่มีรายได้สูงภายในปี 2584 (ค.ศ.2041) โดยมีสาขาธุรกิจที่กำลังเติบโต ได้แก่ อาหารแปรรูป ประมง ยานยนต์ อัญมณีเทียม สิ่งทอ ก่อสร้าง และท่องเที่ยว

ศักยภาพสำคัญ ได้แก่ การที่บังกลาเทศมีจำนวนแรงงานประมาณ 98 ล้านคน คิดเป็นอันดับ 7 ของโลก มีต้นทุนแรงงานต่ำ
จึงเป็นตลาดแรงงานและตลาดผู้บริโภคที่สำคัญ นอกจากนี้ บังกลาเทศเป็นแหล่งทรัพยากรน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ ป่าไม้ ถ่านหิน และวัตถุดิบราคาถูก ประกอบกับการได้สิทธิ GSP จากสหภาพยุโรป แคนาดา ญี่ปุ่น รัสเซีย และออสเตรเลีย จึงมีศักยภาพในการเป็นฐานการผลิตให้ไทยเพื่อการส่งออกสู่ประเทศดังกล่าว รวมทั้งประเทศในภูมิภาคเอเชียใต้ และประเทศสมาชิกองค์การความร่วมมืออิสลาม (Organisation ofIslamic Cooperation: OIC) ซึ่งมีสมาชิก 57 ประเทศทั่วโลก

โอกาสทางการลงทุนของไทย

บังกลาเทศมีนโยบายเชิญชวนนักลงทุนต่างชาติเข้าไปลงทุน โดยเปิดเสรีการลงทุนในเกือบทุกสาขา ยกเว้นเพียง 4 สาขา ได้แก่ อาวุธและยุทโธปกรณ์ ป่าไม้ พลังงานนิวเคลียร์ และโรงพิมพ์ธนบัตร ซึ่งนักลงทุนต่างชาติจะได้รับสิทธิประโยชน์และการคุ้มครองการลงทุน ทั้งนี้ บังกลาเทศส่งเสริมให้ผู้ประกอบการไทยเข้าไปลงทุนในบังกลาเทศมากยิ่งขึ้น ทั้งด้านการผลิตสินค้า อาทิ สาขาอาหารและเครื่องดื่ม เครื่องนุ่งห่ม ประมง และยาและธุรกิจบริการ โดยเฉพาะธุรกิจโรงพยาบาลและบริการสุขภาพ ซึ่งบังกลาเทศยังขาดเทคโนโลยีและความเชี่ยวชาญ

ปัญหาและอุปสรรคทางการค้าการลงทุนของไทยในบังกลาเทศ

– ตลาดบังกลาเทศมีอำนาจซื้อค่อนข้างต่ำและขาดแคลนเงินตราต่างประเทศ สินค้านำเข้าส่วนใหญ่เป็นสินค้าอุปโภคบริโภคที่จำเป็น และมีอัตราภาษีนำเข้าค่อนข้างสูง
– แรงงานในบังกลาเทศส่วนใหญ่ยังเป็นแรงงานที่ขาดทักษะ
– ปัญหาภัยธรรมชาติ อาทิ พายุไซโคลนและอุทกภัย รวมถึงการขาดแคลนพลังงานและความไม่พร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็น อาทิ ระบบพลังงาน การคมนาคมขนส่ง สาธารณูปโภค ปัญหาความแออัดของท่าเรือ โดยเฉพาะที่ท่าเรือจิตตะกอง และปัญหาความไม่โปร่งใสในการนำสินค้าผ่านพิธีการศุลกากร
– บังกลาเทศยังคงมีการบังคับใช้กฎหมายและระบบภาษีที่ซับซ้อน ดังนั้น นักลงทุนไทยควรต้องศึกษารูปแบบการตลาดบังกลาเทศอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะกฎหมายข้อบังคับของทางราชการ รวมถึงการเลือกพันธมิตร (Joint Venture) ที่ดีในการเริ่มดำเนินธุรกิจ (ซึ่งเป็นสิ่งที่ทางการบังกลาเทศให้การสนับสนุน) เนื่องจากปัจจุบันบังกลาเทศยังไม่มี SME มากนัก การเริ่มทำธุรกิจจึงควรเป็นหุ้นส่วนกับบริษัทขนาดใหญ่ที่มีประสบการณ์

ที่มา: https://www.ditp.go.th/post/xt0yvns8vnztgy72ka70d945