การประกาศถอนตัวของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี) จากองค์การประเทศผู้ส่งออกน้ำมัน (OPEC) นับเป็นพัฒนาการสำคัญที่ส่งผลต่อทิศทางตลาดพลังงานโลกในระยะต่อไป โดยยูเออีซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ผลิตน้ำมันรายใหญ่ของกลุ่ม ได้ตัดสินใจยุติการเป็นสมาชิกหลังจากความตึงเครียดด้านนโยบายการผลิตสะสมมาเป็นระยะเวลานาน สถานการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางบริบทความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยเฉพาะความขัดแย้งในภูมิภาคตะวันออกกลางและข้อจำกัดด้านการขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

* สาระสำคัญของเหตุการณ์

รายงานข่าวระบุว่าการถอนตัวของยูเออี ได้สร้างความประหลาดใจแก่ประเทศสมาชิก OPEC และพันธมิตร (OPEC+) เพราะถือว่ายูเออีเป็นผู้ผลิตรายใหญ่อันดับต้นของกลุ่ม การออกจากกลุ่มครั้งนี้มีแนวโน้มทำให้ศักยภาพของ OPEC ในการกำกับดูแลอุปทานน้ำมันโลกลดลง และกระทบต่อความน่าเชื่อถือของกลไกความร่วมมือด้านพลังงานที่มีมาอย่างยาวนาน

ปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่การตัดสินใจดังกล่าว ได้แก่ ความไม่สอดคล้องด้านนโยบายระหว่างยูเออี กับซาอุดิอาระเบีย ซึ่งเป็นผู้นำโดยพฤตินัยของ OPEC โดยยูเออีนั้นมีแนวโน้มต้องการเพิ่มกำลังการผลิตเพื่อใช้ประโยชน์จากการลงทุนด้านพลังงานที่ได้ดำเนินการไปแล้ว ขณะที่ซาอุดีอาระเบียยังคงยึดแนวทางการควบคุมปริมาณการผลิตเพื่อรักษาเสถียรภาพของราคา

สถานการณ์ความขัดแย้งในอิหร่านและผลกระทบต่อการขนส่งน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางสำคัญของการค้าพลังงานโลก ยังเป็นปัจจัยเร่งให้ยูเออีเลือกช่วงเวลาในการถอนตัว เนื่องจากข้อจำกัดด้านอุปทานในระยะสั้นช่วยลดแรงกระแทกต่อราคาน้ำมันในตลาดโลก

* กำลังการผลิตและการลงทุนด้านอุตสาหกรรมน้ำมัน

ปัจจุบัน ยูเออีเป็นประเทศผู้ผลิตน้ำมันรายสำคัญของโลก โดยมีกำลังการผลิตน้ำมันดิบระดับประมาณ 4.8–4.85 ล้านบาร์เรลต่อวัน ทั้งนี้ ในช่วงที่ยังอยู่ภายใต้กรอบความร่วมมือของ OPEC และกลไก OPEC+ ปริมาณการผลิตจริงอยู่ในระดับต่ำกว่าศักยภาพดังกล่าว โดยเฉลี่ยประมาณ 3.2–3.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน จากข้อจำกัดด้านโควตาการผลิตและสภาวะตลาดน้ำมันโลก

ในด้านนโยบายระยะยาว ยูเออีได้กำหนดเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ในการขยายกำลังการผลิตน้ำมันดิบให้เพิ่มขึ้นเป็น 5 ล้านบาร์เรลต่อวัน ภายในปี พ.ศ. 2570 และมีศักยภาพในการขยายเพิ่มเติมในอนาคต ทั้งนี้ เพื่อรองรับความต้องการพลังงานของโลกและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันด้านพลังงาน

สำหรับการลงทุนเพื่อสนับสนุนเป้าหมายดังกล่าว บริษัทน้ำมันแห่งชาติอาบูดาบี (Abu Dhabi National Oil Company: ADNOC) ได้ดำเนินแผนการลงทุนขนาดใหญ่ในภาคพลังงาน รวมมูลค่าประมาณ 150,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยครอบคลุมการพัฒนาแหล่งผลิตใหม่ การเพิ่มประสิทธิภาพแหล่งผลิตเดิม ตลอดจนการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานทั้งในส่วนต้นน้ำและปลายน้ำ

การดำเนินนโยบายดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงแนวทางของยูเออีในการเร่งใช้ประโยชน์จากทรัพยากรปิโตรเลียมที่มีอยู่ ควบคู่กับการเสริมสร้างบทบาทในฐานะผู้ผลิตพลังงานรายสำคัญของโลก และรองรับการเปลี่ยนผ่านของโครงสร้างพลังงานในระยะยาวต่อไป

รัฐบาลยูเออีเตรียมยุทธศาสตร์การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจหลังยุคน้ำมัน (The End of Oil) โดยได้ดำเนินแนวทาง “เร่งสร้างมูลค่าจากทรัพยากรล่วงหน้า” (Front-loading) เพื่อแปรเปลี่ยนรายได้จากพลังงานฟอสซิลสู่การลงทุนเชิงรุกในเทคโนโลยีขั้นสูงและปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อวางรากฐานทางเศรษฐกิจที่ยั่งยืนในอนาคต

ส่วนการส่งออก กรณีที่ช่องแคบฮอร์มุซถูกปิด ท่อส่งน้ำมัน Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (Habshan–Fujairah) เปรียบเสมือน “เส้นเลือดสำรองเชิงยุทธศาสตร์” ที่เปิดทางให้ยูเออีสามารถส่งออกน้ำมันผ่านเส้นทางนอกช่องแคบได้อย่างต่อเนื่อง โดยมีขีดความสามารถราว 1.5–1.8 ล้านบาร์เรลต่อวัน ช่วยลดความเสี่ยงจากปัจจัยภูมิรัฐศาสตร์และคงไว้ซึ่งรายได้จากการส่งออก แต่ยังไม่อาจรองรับปริมาณการส่งออกทั้งหมดของประเทศได้

* ผลกระทบต่อตลาดน้ำมันโลก

ในระยะสั้น ผลกระทบต่อราคาน้ำมันโลกยังอยู่ในวงจำกัด เนื่องจากอุปทานน้ำมันจากภูมิภาคอ่าวอาหรับยังคงได้รับผลกระทบจากข้อจำกัดด้านการขนส่ง อย่างไรก็ดี ในระยะกลางถึงระยะยาว การถอนตัวของ ยูเออีมีแนวโน้มส่งผลให้โครงสร้างตลาดน้ำมันเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ กล่าวคือ ความสามารถของ OPEC ในการบริหารจัดการอุปทานจะลดลง ความร่วมมือภายในกลุ่ม OPEC+ อาจอ่อนแอลง เกิดการแข่งขันด้านส่วนแบ่งตลาดมากขึ้นระหว่างประเทศผู้ผลิต มีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะน้ำมันล้นตลาดและสงครามราคาในอนาคต

ทั้งนี้ยูเออีจะมีสถานะเป็น “ผู้ผลิตอิสระ” ที่สามารถกำหนดระดับการผลิตได้ตามกลไกตลาดซึ่งอาจส่งผลให้ปริมาณน้ำมันในตลาดโลกเพิ่มขึ้นเมื่อสถานการณ์ภูมิรัฐศาสตร์คลี่คลาย

** ความเห็นของ สคต.ดูไบ

การประเมินผลดี–ผลเสียต่อระบบตลาด
ในมุมมองของผู้บริโภคและประเทศผู้นำเข้าน้ำมัน การถอนตัวของยูเออี อาจก่อให้เกิดผลเชิงบวกในระยะยาว โดยเฉพาะแนวโน้มราคาน้ำมันที่อาจปรับตัวลดลงจากอุปทานที่เพิ่มขึ้น และการแข่งขันที่สูงขึ้นในตลาดโลก อย่างไรก็ดี ในอีกด้านหนึ่ง การลดบทบาทของ OPEC ในการกำกับตลาด อาจส่งผลให้ราคาน้ำมันมีความผันผวนมากขึ้น และลดความสามารถในการคาดการณ์แนวโน้มตลาด ซึ่งอาจกระทบต่อการวางแผนด้านพลังงานและการลงทุนของภาคธุรกิจ

ผลกระทบต่อประเทศไทย
ยูเออีแหล่งนำเข้าสินค้าพลังงานของไทยมูลค่ามากเป็นอันดับแรกในปี 2568 มูลค่า 12,519ล้านดอลลาห์สหรัฐ (-17.7%) หรือสัดส่วน 28.8% และไตรมาสแรกปี 2569 มูลค่า 3,138 ล้านดอลลาห์สหรัฐ (-14.7%) หรือสัดส่วน 29.7% ที่นำเข้าสินค้ากลุ่มนี้

สำหรับประเทศไทยซึ่งเป็นประเทศผู้นำเข้าน้ำมันสุทธิ การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีนัยสำคัญในหลายมิติ ได้แก่
– ด้านต้นทุนพลังงาน : มีแนวโน้มได้รับประโยชน์จากราคาน้ำมันที่อาจลดลงในระยะยาว ส่งผลให้ต้นทุนการนำเข้าพลังงานลดลง
– ด้านเสถียรภาพเศรษฐกิจ : ราคาพลังงานที่ลดลงจะช่วยบรรเทาแรงกดดันด้านเงินเฟ้อ และสนับสนุนการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโดยรวม
– ด้านความมั่นคงทางพลังงาน : การที่ยูเออีสามารถเพิ่มกำลังการผลิตได้โดยไม่ถูกจำกัด อาจช่วยเพิ่มความหลากหลายของแหล่งนำเข้าและเสริมสร้างความมั่นคงทางพลังงาน
– ด้านความเสี่ยง : อย่างไรก็ดี ไทยยังคงต้องเผชิญกับความผันผวนของราคาน้ำมันในระยะสั้นจากปัจจัยภูมิรัฐศาสตร์ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อภาคขนส่งและภาคอุตสาหกรรม

การถอนตัวของสหรัฐอาหรับเอมิเรต ถือเป็นพัฒนาการสำคัญที่สะท้อนการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของตลาดน้ำมันโลกจากระบบที่พึ่งพาการกำกับโดยกลุ่มประเทศผู้ผลิต ไปสู่ระบบที่ขับเคลื่อนด้วยกลไกตลาดและการแข่งขันมากยิ่งขึ้น รัฐบาลทุ่มงบประมาณมหาศาลเพื่อขยายศักยภาพการผลิตน้ำมันดิบให้ถึง 5 ล้านบาร์เรลต่อวัน การอยู่ใน OPEC เปรียบเสมือนกรงขังที่จำกัดโควตาการผลิต การลาออกครั้งนี้คือการประกาศเอกราชเพื่อสร้างรายได้เข้าประเทศอย่างเต็มศักยภาพ

แม้ว่า ประเทศไทยจะได้รับประโยชน์ในเชิงต้นทุนพลังงานในระยะยาว แต่ยังจำเป็นต้องเตรียมความพร้อมในการบริหารจัดการความเสี่ยงจากความผันผวนของตลาด และเสริมสร้างความมั่นคงทางพลังงานอย่างต่อเนื่อง เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงของภูมิทัศน์พลังงานโลกในอนาคต

ที่มา: https://www.ditp.go.th/post/hf3561nnf1pzwn2glq5ktzag